છઠ્ઠીની વીધી

છઠ્ઠીની વીધીઃ બાળકના જન્મ પછી કરવામાં આવતી આ વીધી માટે એક માગણી આવી. આથી આ વીધી બધાંની જાણ માટે અહીં ગુજરાતી અને અંગ્રેજી બંને ભાષામાં મુકું છું. કદાચ કોઈને જરુર પડે તો ઉપયોગ કરી શકાય.

છઠ્ઠીની વીધી

સામગ્રીઃ ૧. સફેદ કાપડનો ટુકડો ૨. પાટલો કે બાજઠ ૩. કોરો સફેદ કાગળ ૪. લખવા માટે પેન ૫. પુજાનાં ફુલ ૬. પુજામાં વપરાતું સફેદ કાચું સુતર ૭. સાત ધાન્યોનું વરડું (ફણગાવેલાં ધાન્યો-કઠોળ, અનાજ) ૮. દીવો ૯. કંકુ

બાળકના જન્મના છઠ્ઠા દીવસે વીધાતા એના ભાગ્યના લેખ લખે છે, તેની આ ધાર્મીક વીધી છે. આ વીધી સાંજે સુર્યાસ્ત પછી કરવામાં આવે છે, દીવસ દરમીયાન નહીં. બધી તૈયારી અને વીધી બાળકની ફોઈ કરે છે. બાળકની મા જો ઘરે હોય તો તેણે દીવો સળગાવવાની વીધી કે સળગેલો દીવો જોવા માટે હાજર રહેવું નહીં. જ્યાં સુધી દીવો સળગતો હોય ત્યાં સુધી માએ એ રુમમાં જવું નહીં. આથી દીવો પેટાવવાની વીધી છેલ્લે કરવી-જો બાળકની મા હાજર હોય તો.

પહેલાં બાજઠ કે પાટલા પર સફેદ કપડું પાથરવું. તેના પર સફેદ કોરો કાગળ, પેન, (પહેલાંના દીવસોમાં શાહીનો ખડીયો અને કલમ મુકવામાં આવતાં કેમ કે લખવાનાં સાધનો તે હતાં.) અને ફણગાવેલાં કઠોળ-અનાજનો વાડકો મુકવાં. કાચા સુતરનો દોરો બાળકના બંને પગ પર ઘુંટી આગળ વીંટીને બાંધવો. બાળકને ચાંલ્લો કરવો. પાણીમાં કંકુ કાલવી બાળકના બંને પગના તળીયે લગાડવું. (થાળીમાં કંકુ કાલવી બાળકને તેના પર ઉભું રાખવાથી એ સહેલાઈથી કરી શકાય.) આ બંને પગની છાપ બાજઠ પર પાથરેલા સફેદ કપડા પર પાડવી.

છેવટે દીવો સળગાવી બાળકના પીતાએ પગે લાગવું. આ વીધી પહેલાં માતાએ એ જગ્યા છોડી જવી, અને દીવો બળતો હોય ત્યાં સુધી ત્યાં આવવું નહીં. એટલે કે સળગતો દીવો એણે જોવો નહીં.

બાળકની ફોઈ બાળક માટે લાવેલ ભેટ-સોગાદ બાજઠ આગળ મુકશે. (સામાન્ય રીતે આ ભેટ બાળક માટેનાં કપડાંની હોય છે.)

બીજા દીવસે ફણગાવેલ કઠોળ-અનાજનો વાડકો ઘરના વાડામાં લઈ જવામાં આવે છે, અને થોડા દીવસો નીયમીત પાણી આપવામાં આવે છે. જેમ એ ફણગા વધતા જાય તેમ બાળકની પણ વૃદ્ધી થતી જાય છે એમ માનવામાં આવે છે.

You need these things: 1. A piece of white cloth 2. Patlo (flat wooden seat) or Baajat 3. blank white paper 4. ballpoint pen or something to write with 5. flowers 6. white cotton (that we use for Puja not for sewing) 7. sprouts of seven kind of pulses or grain 8. lamp (divo) 9. Kanku (red turmeric)

This is a ceremony on the day that God Vidhata (the creator) writes fortune of the baby. ( We believe that is on the 6th day.) This ceremony is done at night; not during day time. All the preparation is done by Foi. If mother of the baby is present there, she should not witness lightening lamp, that is why the lamp is kindled at the end of the ceremony.

First put a piece of white cloth on Baajat. Put a blank white paper, flowers, ballpoint pen (in old days they used to put inkpot and reed), and sprouts (in a small bowl-Vadko). Wrap white cotton around baby’s ankles. Do a Chanllo to baby. Put some kanku mixed in water on bottom of baby’s feet and make impressions of both feet on white cloth on Baajat.

Kindle the lamp and only father of baby will bow down at Baajat. Mother of the baby should leave the room where this is done before lightening the lamp and should not return there when the lamp is still burning. That is she should not see that lamp.

Foi of the baby will place all the presents she bought for baby in front of the Baajat. (Generally these are clothes for baby.)

The bowl of sprouts is taken at back yard and placed there on the following day. It should be watered every day for few days. As the sprouts grow the baby will also grow.

શ્રાદ્ધક્રીયા પુસ્તકાકારે

શ્રાદ્ધક્રીયાની આખી વીધી પુસ્તકાકારે વાંચવા માટે નીચેની લીન્ક પર ક્લીક કરોઃ

Shradhkriya Vidhi

ચૌલકર્મ(વાળ ઊતારવા)

ચૌલકર્મ

(વાળ ઊતારવા)

પૂજાની સામાન્ય સામગ્રી ઉપરાંત દર્ભ અને ચોખાનો લોટ જોઈશે. ચોખાનો લોટ બાંધી તેનાથી કાપેલા વાળ લઈ લેવા.

પ્રથમ ગણેશપૂજા, પરમાત્મા પૂજા અને કળશપૂજા કર્યા બાદ વાળ ઉતારવાની વિશેષ પૂજા નીચે મુજબ કરવી.

મસ્તકલેપન : માતા-પિતા  બાળકના વાળને પાણીમાં દૂધ, દહીં અને ઘી સારી રીતે ભેળવી ભીના કરશે.

ॐ सविता प्रसूता दैव्या, आपऽउदन्तु ते तनूम्|

दीर्घायु ष्त्वाय वर्चसे||

ત્રિશિખા બંધન : માથાના વાળને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી દર્ભ બાંધેલી નાડાછડીથી બાંધવા. માથાના આગળનો એક ભાગ અને માથાના પાછળના ડાબા અને જમણા એમ બે ભાગ કરવા. આ રીતે ત્રણ ગુચ્છ કરવાં. શરૂઆત પાછળના જમણા ભાગથી કરવી.

જમણો ભાગ – બ્રહ્મગ્રંથી

ॐ ब्रह्मजज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद् विसीमतः सुरुचो वेनऽआवः|

सबुध्न्याऽउपमाऽअस्यविष्ठाः  सतश्च  योनिमसतश्च  विवः||

ડાબો ભાગ – વિષ્ણુગ્રંથી

ॐ ईदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम्|

समूढमस्य पागंसुरे स्वाहा||

આગળનો ભાગ - રુદ્રગ્રંથી

ॐ नमस्ते रुद्रमन्यवऽ उतो तऽईषवे नमः|

बाहुभ्यामुत ते नमः||

વાળ કાપવાનાં સાધનોનું પૂજન – પ્રથમ સાધનોને ગરમ પાણીથી સારી રીતે ધોવાં. આ પછી એક થાળીમાં સાધનો મૂકી માતા-પિતાએ ચંદન, પુષ્પ, ધૂપ, દીપ, ચોખાથી પૂજન કરી નાડાછડી બાંધવી.

ॐ यत् क्षुरेण मज्जयता सुपेशसा वप्ता वा वपति केशान्|

छिन्धि शिरो मास्यायुः प्रमोषीः||

ત્રિશિખાકર્તન : પાછળની જમણી બ્રહ્મગ્રંથી

ॐ येनावपत् सविता क्षुरेण सोमस्य राज्ञो वरुणस्य विद्वान्|

तेन  ब्रह्माणो वपतेदमस्य  गोमानश्ववानयमस्तु  प्रजावान्||

પાછળની ડાબી વિષ્ણુ ગ્રંથી

ॐ येन धाताबृहस्पतेः अग्नेरिन्द्रस्य चायुषेवपत्|

तेन तऽआयुषे वपामि  सुश्लोक्याय स्वस्तये||

આગળની રુદ્રગ્રંથી

ॐ येन भूयश्चरात्र्यां ज्योक् च पश्याति सूर्यम्|

तेन तऽआयुषे वपामि  सुश्लोक्याय  स्वस्तये||

મુંડનકૃત્ય : નીચેનો મંત્ર બોલાયા બાદ વાળંદ વાળ ઉતારશે.

ॐ येन पूषा बृहस्पतेः वायोरिन्द्रस्य चावपत्|

तेन ते वपामि ब्रह्मणा जीवातवे जीवनाय दीर्घायुष्त्वाय वर्चसे||

સ્વસ્તિક લેખન : મુંડન કરેલા માથા પર ચંદન કે કંકુથી 卐 કે ૐ લખવો.

ॐ स्वस्ति न ईन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः|

स्वस्तिनस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः   स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु||

બ્રાહ્મણે ચોખા અને ફૂલ લેવાં.

आदित्या वसवो रुद्रा   विश्वेदेवा मरुद्गणा,

लोकपालाः प्रयछन्तु  मंगलानि श्रीयं यशः.

गायत्रि सति सावित्री शची लक्ष्मी सरस्वति,

मृडाग्नि मातरा सर्वा   भवन्तु वरदा सदा.

-ચોખા, ફૂલ યજમાન પર વધાવવાં

વિસર્જન

યજમાને ચોખા અને ફૂલ લેવાં.

यान्तु देवगणा सर्वे  पूजामादाय मामकीम्,

ईष्टकाम प्रसिद्ध्यर्थं  मया पुनरागमनाय च.

गच्छागच्छ  सुरश्रेष्ठ   स्वस्थाने  परमेश्वर,

यत्र  ब्रह्मादयो देवास्  तत्र गच्छ  हुताशन.

गच्छ त्वं भगवन्नग्ने   स्वस्थाने कुंडमध्यम,

हुतमादाय  देवेभ्यः  शीघ्रं देहि  प्रसीद  मे.

ॐ   अग्निनारायणः   स्वस्थानं  गच्छतु.

-ફૂલ ચોખા વધાવી દેવા

વિષ્ણુ સ્મરણ

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु,

न्यूनं संपूर्णतां यातु सद्यो वंदे तमच्युतम्.

ॐ विष्णवे नमः विष्णवे नमः विष्णवे नमः,

ईति विष्णुस्मरणात्कृतं कर्म परिपूर्णमस्तु.

अस्तु परिपूर्णम्.

સહુને નમસ્કાર કરી ઊઠી જવું.

વાર્ષિક (મહાલય શ્રાદ્ધ)

જો માસિક શ્રાદ્ધના દિવસે જ વાર્ષિક શ્રાદ્ધ હોય તો વાર્ષિક શ્રાદ્ધનું પિંડદાન નીચે મુજબ કરવું. પરંતુ વાર્ષિક શ્રાદ્ધ અલગ હોય તો તર્પણ, વિષ્ણુ પૂજા અને માસિક શ્રાદ્ધ વિભાગની પૂજા પણ પ્રથમ કરવી. આ પછી વાર્ષિક શ્રાદ્ધનું પિંડ દાન નીચે મુજબ કરવું. બધું મળીને ૧૩.

१. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् पिता ………….. वसुरूप एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् पित्रे ……. वसुरूपाय अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

२. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् पितामह ..…….. रुद्ररूप एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् पितामहाय ……. रुद्ररूपाय अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

३. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् प्रपितामहाय…..आदित्यरूप एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् प्रपितामहाय ……. वसुरूपाय अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

४. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् माता .……….. वसुरूपा एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् मात्रे ……. वसुरूपायै अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

५. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् पितामही …….. रुद्ररूपा एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् पितामह्यै ……. रुद्ररूपाया अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

६. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् प्रपितामही……आदित्यरूपा एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् पित्रे ……. आदित्यरूपाया अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

७. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् मातामह ..…….. वसुरूप एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् मातामहाय ……. वसुरूपाय अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

८. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् प्रमातामह ….….. रुद्ररूप एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् प्रमातामहाय ……. रुद्ररूपाय अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

९. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् वृद्धप्रमातामह…..आदित्यरूप एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् वृद्धप्रमातामह ……. आदित्यरूपाय अयं पिंडः

स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

१०. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् मातामही ……..वसुरूपा एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् मातामह्यै ……. वसुरूपाया अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

११. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् प्रमातामही ..….. रुद्ररूप एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् प्रमातामह्यै ……. रुद्ररूपाया अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

१२. ॐ काश्यप गोत्रे अस्मत् वृद्धप्रमातामही..आदित्यरूपा एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय अस्मत् वृद्धप्रमातामह्यै ……. आदित्यरूपाया

अयं पिंडः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

१३. ॐ काश्यप गोत्रे मृतेभ्यः समस्तेभ्यः स्वसंबंधीभ्यः एतत्ते अन्नं स्वधा,

ईदं काश्यप गोत्राय मृतेभ्यः समस्तेभ्यः स्वसंबंधीभ्यः अयं पिन्डः स्वधा न मम. एतत्ते गोदावर्या दत्तमस्तु गयागदाधरः तृप्यतु.

હાથમાં તલ અને દર્ભ રાખી પિંડની થાળીને હાથ અડાડી રાખવો.

आब्रह्मो  ये  पितृवंशजाता  मातृस्तथा  वंशभया मदीयाः,

वंशद्वये अस्मिन मम दासभूता भृत्यास्तथैव आश्रित सेवकाश्च.

मित्राणि  सख्यः पशवश्च  वृक्षा  दृष्टाश्च पृष्टाश्च कृतोपकाराः,

जन्मान्तरे ये  मम  संगताश्च  तेभ्यः स्वधा पिंडमहं ददामि.

पितृवंशे  मृता ये  च  मातृवंशे  तथैव च,

गुरु श्वसुर बंधुनां ये च अन्य बांधवाः स्मृताः.

ये मे कुले लुप्तपिंडाः   पुत्रदारा विवर्जिताः,

क्रियालोप गता ये च जात्यन्धाः पंगवस्तथा.

विरूपा आम गर्भाश्च ज्ञाताज्ञाताः कुले मम,

तेभ्यो पिंडो मया दत्ता   ह्यक्षय्यं उपतिष्ठतु.

असिपत्र  वनेघोरे  कुंभीपाके  च ये गताः,

तेषां  उद्धरणार्थाय  ईदं  पिंडं  ददाम्यहम्.

उच्छिन्न कुल वंशानां येषां दाता कुले नहि,

धर्म  पिंडो  मया  दत्तो  ह्यक्षय्यं उपतिष्ठतु.

પિંડો ઉપર તલ વધાવી દેવા.

પિંડ બનાવતાં લોટ વધ્યો હોય તો પિંડોની બાજુમાં બધો લોટ મૂકી દેવો.

हस्तलेपभाजः पितरः प्रियंताम्.

પૂજન– समस्त पितृणां तथा अन्यनां पिन्डेभ्य नमः सर्वोपचारार्थे आसनं पाद्यं चंदनं पुष्पं धुपं दीपं नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् मुखवासं दक्षिणां सम०

પિંડોને નમસ્કાર કરવા.

બ્રાહ્મણે યજમાનને ચાંલ્લો કરવો.

स्वस्ति न ईन्द्रो वृद्धश्रवा   स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः,

स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमि स्वस्ति नो बृहस्पति र्दधातु.

બ્રાહ્મણે આશીર્વાદ આપવા ફૂલ અને ચોખા લેવા.

स्वस्तिस्तु पाविनी साक्षात् पूण्यकल्याण वृद्धिदा,

भवन्तु  यजमानस्य   आशीर्वाद   परयणा,

आदित्या  वसवो  रुद्रा  विश्वदेवा मरुद्गणा,

लोकपालाः प्रयच्छन्तु  मंगलानि श्रियं यशः.

વિષ્ણુના ચટને હાથ અડાડવો.

स्वस्थानं गच्छ.

જનોઈ ડાબી બાજુ કરી હાથમાં ફૂલ-ચોખા લેવાં.

आयुः प्रजा धनं विद्या स्वर्ग मोक्ष सुखानि च,

प्रयच्छन्तु यथा राज्यं   पितृणां च पितामहाः.

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपः श्राद्धक्रियादिषु,

न्यूनं संपूर्णतां  यातु   सद्यो  वंदे तमच्युतम्.

मंत्रहीनं   क्रियाहीनं    भक्तिहीनं   सुरेश्वर,

तत्सर्व   क्षम्यतां   देव    प्रसीद  परमेश्वर.

ॐ विष्णवे नमः विष्णवे नमः  विष्णवे नमः

ईति  विष्णु स्मरणात्  कृतं कर्म परिपूर्णमस्तु,

अस्तु परिपूर्णम्.

માસિક શ્રાદ્ધ

પ્રથમ નિત્ય તર્પણ અને વિષ્ણુ પૂજન અગાઉ મુજબ કરવું. એ વખતે યજમાને પૂર્વાભિમુખ બેસવું, પિંડદાન વખતે દક્ષિણાભિમુખ.

વિશ્વેદેવાના બે ચટ પૂર્વાભિમુખ, મહાવિષ્ણુનો ચટ પશ્ચિમાભિમુખ અને પિતૃઓના ત્રણ ચટ ઉત્તરાભિમુખ મૂકવા. માસિક શ્રાદ્ધ વખતે વિશ્વેદેવાના બે ચટની સાથે સામાન્ય વર્ષ હોય ( મરણની તિથિથી ૧૨ મહિના) તો ૧૨ ચટ અને મરણની તિથિથી એક વર્ષમાં અધિક માસ હોય તો ૧૩ ચટ મૂકવા.

પિંડ બનાવવા માટે ચોખાનો લોટ ઘી, દૂધ, સાકર નાખી પાણી વડે બાંધવો.

આ પછી ચટોની પૂજા નીચે મુજબ કરવી.–જનોઈ જમણી બાજુ રાખવી.

–જમણા હાથમાં તલ અને દર્ભ લઈ એ હાથ ચટની થાળીને અડાડી રાખવો.

गतोऽसि दिव्य लोकं त्वं कृतान्त विहिता प्रिये

मनसा  वायु  भूतेन  चटे त्वांमहं निमंत्रये.

काश्यप गोत्रे ….. प्रेतात्मा मासिक/सांवत्सरिक श्राद्धेपर्यंत उपतिष्ठताम्.

તલ બધા ચટ પર વધાવી દેવા.

– હવે દરેક વખતે પાણી ચડાવવું.

काश्यप गोत्रे ….. प्रेतात्मा मासिक/सांवत्सरिक श्राद्धेपर्यंत पाद्यं समर्पयामि.

काश्यप गोत्रे ….. प्रेतात्मा मासिक/सांवत्सरिक श्राद्धेपर्यंत पादावनेजं एष ते अर्घ्यः.

काश्यप गोत्रे …. प्रेतात्मा मासिक/सांवत्सरिक श्राद्धेपर्यंत पादप्रक्षालनं एष ते अर्घ्यः.

काश्यप गोत्रे ….. प्रेतात्मा मासिक/सांवत्सरिक श्राद्धेपर्यंत आचमनीयं समर्पयामि.

હાથમાં ચોખા, તલ અને દર્ભ રાખવાં.

ॐ अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भूमि संस्थिता,

ये भूता विघ्न कर्तारस् ते नश्यन्तु शिवाज्ञया.

अपक्रामन्तु भूतानि  पिशाचा सर्वतो  दिशम्,

सर्वेषाम  विरोधेन       श्राद्धकर्म   करोम्यहम्.

હાથમાંના ચોખા-તલ ચારે દિશામાં વેરી દેવા.

–બધા ચટને આસન માટે સુતર આપવું.

काश्यप गोत्रे……प्रेतात्मा मासिक/सांवत्सरिक श्राद्धेपर्यंत आसनं समर्पयामि.

आचमनं चंदनं पुष्पं धुपं दीपं नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् मुखवासं दक्षिणां समर्पयामि.

પિંડદાન–દર્ભની સેર ઉત્તરમાં મૂળ રહે તેમ ઉત્તર – દક્ષિણ મૂકવી. તેના ઉપર ઉત્તરથી શરૂ કરી પિંડ મૂકવા. બધું મળી ૧૫ કે ૧૬.

१. काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य उनमासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

२. काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

३. काश्यप गोत्रे ……प्रेतस्य त्रिपाक्षिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

४.काश्यप गोत्रे …प्रेतस्य तृतीय मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

५.काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य चतुर्थ मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

६.काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य पंचम् मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

७काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य उन षाण्मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

८.काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य षाण्मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

९.काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य सप्तम् मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

१०.काश्यप गोत्रे…प्रेतस्य अष्ठम् मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

११.काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य नवम् मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

१२.काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य दशम् मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

१३.काश्यप गोत्रे…प्रेतस्य एकादशं मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

१४.काश्यप गोत्रे……प्रेतस्य द्वादशं मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

१५.काश्यप गोत्रे..प्रेतस्य उनाब्दिक मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

१६.काश्यप गोत्रे…प्रेतस्य अधिकं मासिक निमित्तं एषः पिंडः मददत्तः तवोपतिष्ठताम्.

–હાથ ધોઈ પિંડને પાણી ચડાવવું.

उनमासिकादि उनाब्दि(अधिकं) मासिक पर्यंत लभ्यः पिन्डे जलं आसनं चंदनं तिलं अक्षतान् पुष्पं तुलसीदलं धुपं दीपं नैवेद्यं मुखवासं दक्षिणां

काश्यप गोत्राय …….. प्रेताय तदं तव उपतिष्ठताम्.

હાથમાં પાણી અને દર્ભ લેવાં.

काश्यप गोत्रे ……. प्रेते उनमासिकादि उनाब्दिक (अधिकं) मासिक श्राद्धेयत्

ततन्नपानादिकं तदं तवोपतिष्ठताम्.

–પિંડ ઉપર પાણી ચડાવી દેવું.

–એક તાંબાના વાસણમાં દૂધ, પાણી અને સર્વૌષધિ (તલ, જવ, ચંદન) લઈ નીચેના મંત્રો બોલી ચડાવવું.

ચંદનયુક્ત ફૂલ હાથમાં લેવું.

अनादि  निधिनो  देव  शंखचक्रगदाधरः,

अक्षय्य पुंडरीकाक्ष प्रेत मम मोक्षपदो भव.

अतसी पुष्पसंकाश   पीतवास समच्युतम्,

येन नश्यंति गोविंद न तेषां विद्यते भय.

कृष्ण कृष्ण कृपालो त्वमगतीनां गतिर्भवो,

संसारार्णवमग्रानां    प्रसीद   पुरुषोत्तम.

नारायण  सूरश्रेष्ठ   लक्ष्मीकांत  वरप्रद,

अनेन तर्पणे नाथ   प्रेत मोक्षपदो भव.

हिरण्यगर्भ पुरुष व्यक्त अव्यक्त स्वरूपपणे,

अस्यातस्यमो प्रेक्षौर्थ  सुप्रीतो भव सर्वदा.

पंचदश(षोडश) मासिक श्राद्धे कृतैः काश्यप गोत्रस्य ……. प्रेतस्य प्रेतत्व

निवृत्तिः असद्गति विनाशः सद्गति प्राप्तिः.

પૂચ્છપાણી

સામગ્રી- ગાય, નાળિયેર, પૈસા, લાલ કાપડ, તલ, જવ, તુલસીપત્ર, ચંદન, કંકુ, અબીલ, ગુલાલ, ચોખા, દીવો, અગરબત્તી, તુલસીના છોડનું કુંડું, તાંબાનું વાસણ કે સ્ટીલની ડોલ, દાભડાની ઝૂડી, ફૂલનો હાર-૧.

વિધિ- પ્રથમ ગાયના કપાળ પર કંકુનો ચાંલ્લો કરી ચોખા વધાવવા. ગળામાં ફૂલનો હાર પહેરાવવો. લાલ કાપડમાં નાળિયેર અને ૧૧ ડોલર મૂકી ગળામાં બાંધવું. પછી ગાયના ચાર પગની પૂજા  – દૂધ-પાણીથી પગ ધોવા.

धेनुके सर्वभूतानां  तारके विश्ववंदिते,

पवित्रे निर्मले देवि पाद्यं प्रतिगृह्यताम्.

ॐ  गौरीयै  नमः पाद्यं समर्पयामि.

કંકુનો ચાંલ્લો કરી ચોખા વધાવવા. મૃતકના ઘરની મુખ્ય વ્યક્તિએ ગાયની ચાર પ્રદક્ષિણા કરવી.

गावो ममाग्रतः सन्तु गावो रक्षतु मे पूण्यम्,

सुरभि हर मे पापं   यम्मया दुष्कृतं  कृतम्.

यानिकानि च पापानि जन्मान्तर कृतानि च,

तानि  सर्वाणि  नश्यन्तु  प्रदक्षिणा पदे पदे.

આ પછી હાથ જોડી પ્રાર્થના કરવી.

ॐ काश्यप गोत्रोत्पन्न ……… प्रेताय सर्व पापक्षयकामः पूयशोणितयुत वैतरणी संज्ञक नद्युत्तारण पूर्वकं सुखेन वैकुंठभुवन प्राप्तिकामो वा ईमां वैतरणी

संज्ञिकां गां यमद्वारे पथि घोरे घोरा वैतरणी नदी.

धेनुके त्वं प्रतीक्षस्व यमद्वारे महापथे,

उत्तितीर्युं रहं देवी वैतरण्ये नमोस्तुते.

પાસે રાખેલા તુલસીના કુંડામાં દીવો-અરબત્તી કરી પુચ્છપાણીની વિધિ શરૂ કરવી. એ માટે એક તાંબાના વાસણ કે સ્ટીલની ડોલમાં દૂધ-પાણી, તલ, જવ, કંકુ, અબીલ-ગુલાલ, ચોખા, ફૂલ, તુલસીપત્ર વગેરે નાખીને ગાયના પૂંછડા નજીક રાખવું. પુચ્છપાણી આપનારે ડાબા હાથમાં ફૂલ અને છૂટા પૈસા લઈ ગાયનું પૂછડું ડાબા હાથમાં લેવું. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું સ્મરણ કરી ચાર વખત જમણા હાથે દર્ભની ઝૂડીથી સ્ટીલની ડોલમાંથી પાણી લઈ પૂછડે ચડાવવું. તેમ જ ભગવાનનું સ્મરણ કરી ગતાત્માનો બ્રહ્મપ્રાપ્તિનો માર્ગ નિષ્કંટક બનો એવી પ્રાર્થના કરી ગાયનું પૂંછડું આંખે અડાડવું. પગે લાગવું. આમ નાનાથી મોટાં દરેક જણ આ વિધિ કરી શકે.

જે દાન કરવાં હોય તે…ગોદાન, પંથિકદાન, લાડુ સહિત કુંભદાન, લોઢાનું, કપાસનું, સાત ધાન્યોનું, તેર જોડ પગરખાંનું, વસ્ત્રદાન વગેરે જે કરવું હોય તે.

દાન આપતી વખતે જનોઈ જમણી બાજુ કરવી, અને નીચેનો મંત્ર બોલવો.

ॐ काश्यप गोत्रस्य ………दासस्य(देव्याः) सर्व पापक्षयार्थं पूयशोणितयुत्

वैतरणी संज्ञक नद्यौ तारण पूर्वक सुखेन वैकुंठ भुवन प्राप्त्यर्थम्.

–જનોઈ ડાબી બાજુ કરવી, અને હાથ જોડી રાખવા.

भूतद्रव्यं सर्वजनकल्याणार्थे संप्रददेऽम् तेने पापहा श्री भगवान विष्णुः प्रियंताम्.

ત્રયોદશા શ્રાદ્ધ

વિષ્ણુના સ્થાપનના પાટલાની પાછળ એક પાટલા પર સફેદ કપડા પર ચોખાનું અષ્ટદળ કરવું. તેમાં વચ્ચે તાંબાનો કળશ મૂકવો.

કળશને નાડાછડી બાંધવી. પાણી ભરવું. પંચ પલ્લવ. દૂર્વા, ફૂલ, સોપારી, કંકુ, ચોખા, પંચ ધાન્ય વગેરે નાખવાં.

ॐ कलशे जलं पंचपल्लवाः दूर्वा पुष्पं पूगीफलं कुंकुमं अक्षतान् पंचधान्यं निक्षिपाम्यहम्.

ઉપર ચોખા ભરી તરભાણી મૂકવી. તેમાં એક સોપારી અને શ્રીફળ મૂકવું. કળશને ફરતા ૧૩ ચાંલ્લા કરવા. ૧૩ પૈસા અને ૧૩ સોપારી સ્થાપનમાં અષ્ટદળમાં મૂકવાં. પછી લલિતાદિ ૧૩ દેવતાઓનું નીચે મુજબ સ્થાપન કરવું.

જનોઈ ડાબી બાજુએ રાખવી. –ડાબા હાથમાં ચોખા લઈ જમણા હાથે બબ્બે દાણા વધાવવા.

१. ॐ ललितायै नमः ललितां  आह्वायामि  स्थापयामि. २. विश्वमात्रे- विश्वमातरं० ३. भद्रायै-भद्रां० ४. भुवनेश्वर्यै-भुवनेश्वरीं० ५. कंदर्पवासिन्यै-कंदर्पवासिनीं ६. आर्यायै-आर्यां० ७. मोक्षदायै-मोक्षदां० ८. रेवत्यै-रेवतीं०

९. पद्मायै-पद्मां० १०. श्रवण्यै-श्रवणीं० ११. क्षमायै-क्षमां० १२. कीर्त्यै-कीर्तीं० १३. देहगामै-देहगामां०

પૂજન–   ॐ ललितादि त्रयोदश देवताभ्यो नमः सर्वोपचारार्थे आसनं पाद्यं स्नानं आचमनं वस्त्रं यज्ञोपवीतं चंदनं पुष्पं धुपं दीपं नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् मुखवासं आचमनं दक्षिणां समर्पयामि.

શય્યા પધરાવવી (પ્રતિક તરીકે નાડાછડીનો ટૂકડો મૂકવો.)

જે દાન કરવાં હોય તે…ગોદાન, પંથિકદાન, લાડુ સહિત કુંભદાન, લોઢાનું, કપાસનું, સાત ધાન્યોનું, તેર જોડ પગરખાંનું, વસ્ત્રદાન વગેરે જે કરવું હોય તે.

દાન આપતી વખતે જનોઈ જમણી બાજુ કરવી, અને નીચેનો મંત્ર બોલવો.

ॐ काश्यप गोत्रस्य ………दासस्य(देव्याः) सर्व पापक्षयार्थं पूयशोणितयुत्

वैतरणी संज्ञक नद्यौ तारण पूर्वक सुखेन वैकुंठ भुवन प्राप्त्यर्थम्.

–જનોઈ ડાબી બાજુ કરવી, અને હાથ જોડી રાખવા.

भूतद्रव्यं सर्वजनकल्याणार्थे संप्रददेऽम् तेने पापहा श्री भगवान विष्णुः प्रियंताम्.

આ પછી ગાયની પૂજા કરી તેની પ્રદક્ષિણા કરવી.

દ્વાદશા શ્રાદ્ધ

–શરૂઆતમાં નિત્ય તર્પણ, વિષ્ણુ પૂજા વગેરે.

–જનોઈ સવ્યમ્ (ડાબી બાજુ)

–જમણા હાથ તરફ એક પાટલા પર એક ચટ પૂર્વાભિમુખ અને બીજા ત્રણ ચટ ઉત્તરાભિમુખ મૂકવા. પછી આચમન કરવું. ॐ केशवाय नमः, ॐ माधवाय नमः, ॐ नारायणाय नमः. –હાથ ધોવા  ॐ गोविंदाय नमः.

–હાથમાં દર્ભની સેર અને જવ લઈ પૂર્વાભિમુખ રાખેલા ચટ પર હાથ મૂકી રાખવો.

ॐ एकानागसंज्ञिका विश्वदेवाः आगतः व स्वागतम्.

–જવ ઉપર મૂકી દેવા. ફરીથી હાથમાં જવ લઈ બીજા ત્રણે ચટોનું આ મુજબ સ્વાગત કરવું.

–બધા ચટો ઉપર પાણી, ચંદન, ફૂલ ચડાવવાં.

–જનોઈ જમણી બાજુ (અપસવ્યમ્) કરવી.

–શ્રાદ્ધ કરનારે દક્ષિણ દિશામાં મુખ રાખી પહેલાં પૂર્વાભિમુખના ચટ ઉપર તલ અને દર્ભની સેર રાખી જમણો હાથ અડાડી રાખવો.

गतोऽसि दिव्य लोकं त्वं कुतान्तविहिता प्रिये,

मनसा  वायुभूतेन    चटे  त्वां  निमंत्रये.

ॐ काश्यप गोत्राय…….प्रेताय ते आगतः व स्वागतम्.

–તલ એ ચટ પર મૂકી દેવા, અને પાણી, ફૂલ, ચંદન ચડાવવાં.

–હવે ઉત્તરાભિમુખ ચટોનું સ્વાગત વારા ફરતી. હાથમાં તલ લેવા.

પુરુષનું(પિતાનું) શ્રાદ્ધ / સ્ત્રીનું(માતાનું) શ્રાદ્ધ

ॐ काश्यप गोत्राय पिता/माता (મૃતકના પિતા કે માતાનું નામ)…….प्रेताय ते आगतः व स्वागतम्.

ॐ काश्यप गोत्राय पितामह/पितामही (મૃતકના દાદા કે દાદીમાનું નામ)…….प्रेताय ते आगतः व स्वागतम्.

ॐ काश्यप गोत्राय प्रपितामह/प्रपितामही (મૃતકના વડદાદા કે વડદાદીમાનું નામ)………. प्रेताय ते आगतः व स्वागतम्.

જનોઈ ડાબી બાજુ (સવ્યમ્) કરી શરીર પર પાણી છાંટવું.–સ્નાન

અપસવ્યમ્ — હાથમાં તલ અને દર્ભ લેવાં.

ॐ पूर्वे नारायणः पातु वारिजाक्षस्तु दक्षिणे,

प्रद्युम्न  पश्चिमे  पातु   वासुदेवोस्तथोत्तरे.

उर्ध्वे गोवर्धनो रक्षेत्  अधस्ताच्च त्रिविक्रमः.

–તલ ફરતે વેરી દેવા.

–ડાબી તરફ જનોઈ કરવી. બંને હાથ જમીન પર ચત્તા રાખવા.

श्राद्धभूमिं गयां ध्यात्वा   देवं गदाधरं तथा,

ताभ्यां चैव नमस्कारं ततः श्राद्ध समाचरेत्.

सप्तव्याधा दशारण्ये  मृगाः कालिंजिरेगिरी,

चक्रवाका  सरद्वीपे  हंसा  सरसि  मानसे.

तेऽपि  जात  कुरुक्षेत्रे  ब्राह्मणा वेदपारगाः,

प्रस्थिता दीर्घमध्वानं  पयं  तेभ्यो वसादथ.

–શ્રાદ્ધ ભૂમીને નમસ્કાર કરવા.

—દર્ભના ટુકડા પર વાડકીમાં પાણી, જવ, તલ, ચંદન, ફૂલ અને દર્ભનો ટૂકડો મૂકી તે પાણી શરીર પર તથા પૂજાની સામગ્રી પર છાંટવું.

ॐ अपवित्रः पवित्रो वा૦

જનોઈ જમણી બાજુ કરવી. હાથમાં સુતરનો ટૂકડો લેવો.

ॐ काश्यप गोत्राय ……. प्रेताय ते नमः आसनं समर्पयामि.

ફરીથી સુતરનો ટુકડો લેવો — ઉત્તરાભિમુખ ત્રણ ચટોને માટે.

પુરુષ-ॐ काश्यप गोत्रेभ्यः पितृपितामहप्रपितामहेभ्य नमः आसनं समर्पयामि.

સ્ત્રી- ॐ काश्यप गोत्रेभ्यः मातृपितामहीप्रपितामहीभ्य नमः आसनं समर्पयामि.

બારમાના શ્રાદ્ધનું પિંડદાન–

એક મોટો લાંબો પિંડ અને ત્રણ નાના પિંડ. મોટો પિંડ ઉત્તર દક્ષિણ અને નાના પિંડોની સેર ઉત્તર-દક્ષિણ મૂકવી.

પુરુષ– काश्यप गोत्रे (મૃતકનું નામ)……. प्रेतस्य पिंडीकरण निमित्तं एष

ते पिंड तव उपतिष्ठताम्. — મોટો પિંડ.

१.           काश्यप गोत्रे (મૃતકનું નામ)……. प्रेतस्य पितुः(મૃતકના પિતા)

….. दासस्य वसुरूपस्य एष ते पिंडः तव उपतिष्ठताम्.

२.             काश्यप गोत्रे (મૃતક)……. प्रेतस्य पितामहस्य(મૃતકના દાદા)

……. दासस्य रुद्ररूपस्य एष ते पिंडः तव उपतिष्ठताम्.

३.   काश्यप गोत्रे (મૃતક) …… प्रेतस्य प्रपितामहस्य (મૃતકના વડદાદા)  ….. दासस्य आदित्यरूपस्य  एष ते पिंडः तव उपतिष्ठताम्.

સ્ત્રી–काश्यप गोत्रे (મૃતક )….. प्रेतस्य पिंडिकरण निमित्तं एष ते पिंड तव उपतिष्ठताम्. – મોટો પિંડ

१.    काश्यप गोत्रे (મૃતક)……. प्रेतस्य मातायाः(મૃતકનાં મા) … देव्याः वसुरूपायाः  एष ते पिंडः तव उपतिष्ठताम्.

२.      काश्यप गोत्रे (મૃતક) …….. प्रेतस्य पितामह्याः(મૃતકનાં દાદીમા) …. देव्याः रुद्ररूपायाः एष ते पिंडः तव उपतिष्ठताम्.

३.   काश्यप गोत्रे (મૃતક) ….. प्रेतस्य प्रपितामह्याः(મૃતકનાં વડદાદી) ……देव्याः आदित्यरूपायाः एष ते पिंडः तव उपतिष्ठताम्.

પૂજન– પ્રથમ મોટા પિંડની પૂજા.

पिंडीकरण निमित्तं पिंडे नमः  सर्वोपचारार्थे जलं वस्त्रं चंदनं पुष्पं धुपं दीपं

नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् मुखवासं दक्षिणां समर्पयामि.

બાકીના ત્રણ પિંડોની પૂજા.

वसुरूपरूद्ररूपआदित्यरूप पिंडाय नमः सर्वोपचारार्थे जलं वस्त्रं यज्ञोपवीतं चंदनं पुष्पं धुपं दीपं नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् मुखवासं दक्षिणां समर्पयामि.

–દર્ભની સેર વડે લાંબા પિંડના ત્રણ ટૂકડા કરવા, બે વખત કાપવો.

ॐ विष्णवे नमः, ॐ विष्णवे नमः, ॐ विष्णवे नमः.

–દહીં, દૂધ, મધ ભેળવી એક એક ટુકડો વારા ફરતી ત્રણ પિંડોમાં ભેળવવો, અને ત્રણે પિંડોને મૂળ સ્થાને મૂકતા જવું.

પુરુષ–

१.    काश्यप गोत्रे ………. प्रेतस्य पिंड त्वत्पिता काश्यप गोत्रेण (મૃતકનાં પિતા)………वसुरूपेण सह संयुजिनम्.

२.   काश्यप गोत्रे …… प्रेतस्य पिंड त्वत्पितामहेन काश्यप गोत्रेण

(મૃતકના દાદા)………रुद्ररूपेण सह संयुजिनम्.

३.   काश्यप गोत्रे …… प्रेतस्य पिंड त्वत्प्रपितामहेन काश्यप गोत्रेण

(મૃતકના વડદાદા)………आदित्यरूपेण सह संयुजिनम्.

સ્ત્રી–

१.    काश्यप गोत्रा …….. प्रेतस्य पिंड त्वत्माता काश्यप गोत्रया

(મૃતકનાં મા)……… वसुरूपाया सह संयुजिनम्.

२.   काश्यप गोत्रा …….. प्रेतस्य पिंड त्वत्पितामह्याः काश्यप गोत्रया

(મૃતકનાં દાદીમા)………..रुद्ररूपाया सह संयुजिनम्.

३.   काश्यप गोत्रा …….. प्रेतस्य पिंड त्वत्प्रपितामह्याः काश्यप गोत्रया

(મૃતકનાં વડદાદીમા)……… आदित्यरूपाया सह संयुजिनम्.

–ફરીથી આ ત્રણ પિંડોનું પૂજન.

वसुरूप रुद्ररूप आदित्यरूप पिंडाय नमः सर्वोपचारार्थे जलं वस्त्रं यज्ञोपवीतं चंदनं पुष्पं धुपं दीपं नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् समर्पयामि.

હાથ જોડી રાખવા.

પુરુષ काश्यप गोत्राणां अस्मत् पितृपितामहप्रपितामहानां वसुरुद्रादित्यस्वरूपाणां

સ્ત્રી काश्यप गोत्राणां अस्मत् मातृपितामहीप्रपितामह्यानां वसुरुद्रादित्यस्वरूपयाणां

विश्वदेवा पूर्वकस्यैक सपिंडना विधिना श्राद्धस्य कृतस्य विधेर्यन् न्यूनातिरिक्तां तत्सर्व भवतां ब्राह्मणानां वचनात् श्री महाविष्णु प्रसादात् परिपूर्णमस्तु.

–પિંડની દર્ભની સળીને હલાવવી. વચલો પિંડ સૂંઘવો. જનોઈ ડાબી તરફ કરી આચમન કરવું. હાથ જોડવા.

ईशान विष्णु कमलासन कार्तिकेय वहनि त्रयार्क रजनीशगणे श्वराश्राम,

कौ चामरेन्द्र कलशोद्भव काश्यपानां पदान्नमामि संत पितृमुक्ति हेतोः.

જનોઈ જમણી બાજુ કરી દર્ભના મૂળથી પિતૃનું વિસર્જન કરવું. જનોઈ ડાબી બાજુ કરી દર્ભના અગ્રથી વિશ્વદેવોનું વિસર્જન કરવું.

એકાદશા શ્રાદ્ધ

(જળાશય આગળ-શક્ય હોય તો)

સફેદ કપડું- ચોખા  લાલ કપડું-ઘઉં  લાલ કપડું-ચોખા

યજમાને પૂર્વાભિમુખ બેસવું.  ત્રણ સ્થાપન- વચ્ચે લાલ, તેમાં ઘઉં પુરવા. ચાર દિશાએ ચાર ખાનાં અને વચ્ચે એક. તેમાં પાંચ પાત્રો. પાંચ દેવોની મૂર્તિઓ (વિષ્ણુની સોનાની, બ્રહ્માની રૂપાની, રુદ્રની તાંબાની, યમની લોઢાની અને સત્પુરુષની સીસાની) પંચપાત્ર પર તરભાણી ઢાંકી તેમાં દરેકમાં એક એક મૂકવી. આ પંચદેવ.

વચલા સ્થાપનની ઉત્તરમાં સફેદ સ્થાપન. એમાં ચોખા. એમાં નવ ખાનાં- આઠ દિશા અને વચ્ચે એમ બનાવવાં. વચ્ચેના મોટા ખાના પર એક કળશ ઢાંકણ સહીત મૂકવો.

વચલા સ્થાપનની દક્ષિણમાં લાલ સ્થાપન. એમાં ઉત્તર દક્ષિણ ચોખાની એક હારમાં સાત ઢગલી કરવી. ઈશાન(North-East) ખૂણામાં ચોખાની એક મોટી ઢગલી કરી બીજો કળશ મૂકવો. તેના ઢાંકણ પર તાંબાની રુદ્રની મૂર્તિ મૂકવી. એક થાળીમાં સામે પાટલા પર વિષ્ણુનો ચટ. જમણા હાથ તરફ મોટી થાળીમાં ૧૧ ચટ ઉત્તર તરફ મુખ રહે તેમ મૂકવા માટે તૈયાર રાખવા.

બંને કળશમાં દૂર્વા મૂકવી.

दूर्वे  ह्यमृत  संपन्ने  शतमूले  शतांकुरे,

शतं पातक संहर्ति कलशे त्वां क्षिपाम्यहम्.

પંચપલ્લવ-

अश्वस्थो दुम्बर प्लक्ष आम्रन्य ग्रोध पल्लवा,

पंचभृगा ईमे प्रोक्ताः  कलशे निक्षिपाम्यहम्.

પુષ્પ-

विविधं पुष्पं जातं  देवानां प्रीति वर्धनम्,

क्षिप्तं यत्कार्य संभूतं  कलशे निक्षिपाम्यहम्.

પંચધાન્ય-

धान्यौषधि मनुष्याणां जीवनं परमं स्मृतम्,

क्षिप्तं यत्कार्य संभूतं  कलशे निक्षिपाम्यहम्.

બંને કળશમાં ચોખા, તલ, ચંદન વગેરે નાખવું.

ઢાંકણ પર સત્યેશની સોનાની મૂર્તિ મૂકવી.

પ્રથમ પંચગવ્ય (ગાયનાં દૂધ, દહીં, ઘી, છાણ, મૂત્ર- ભેગાં)ની એક અંજલી આપવી.

હવે ઉપર જણાવેલ નવ ખાનાવાળા સફેદ સ્થાપનમાં ઈશાન ખૂણાથી શરૂ કરી ઘડિયાળની દિશા મુજબ પૂર્વ, અગ્નિ, દક્ષિણ– એ ક્રમે સોપારી મૂકતા જવું અને ચોખા વધાવતા જવું.

ॐ रुकिमण्यै नमः रुकिमणीं आहवायामि स्थापयामि. —પહેલી સોપારી ઈશાન ખૂણામાં. (North-east)

सत्यभामै ….. सत्यभामां० – પૂર્વ   जांबुवत्यै …… जांबुवतीं ०– અગ્નિ

नाग्निक्यै……नाग्निकीं०—દક્ષિણ        कालिंद्यै…….कालिंदीं– નૈઋત્ય

मित्रविंदायै…मित्रविंदां०—પશ્ચિમ      लक्ष्मणायै…….लक्षमणां०– વાયવ્ય

चारुहासिन्यै….चारुहासिनीं०—ઉત્તર

વચ્ચેના કળશની પૂજા. હાથમાં ચોખા લેવા.

ॐ सत्येशाय नमः सत्येशं आह्वायामि स्थापयामि……….વચ્ચે કળશ પર ચોખા વધાવવા.

ॐ सत्येशाय अष्टशक्ति सहित नमः सर्वोपचारार्थे चंदनं

पुष्पं  धूपं दीपं नैवेद्यं  कुंकमं  अक्षतान्  समर्पयामि.

–હાથમાં શ્રીફળ અને પૈસો રાખવાં.

पराकृतं   मयाघोरं  ज्ञातमज्ञातकिल्विषम्,

जन्मर्तोध दिन यावत्तस्मात्पापात्पुनातु माम्.

ब्रह्महा  मधपस्तेयी  तथैव  गुरु  तल्पत्रः,

महापातकि  नरत्वे  तत्संगी  च  पंचमम्.

अति  पातक  मन्यस्य  तन्ननयूमुपपातकम्,

गोवधो व्रात्यतास्तेयं  ऋणानां चापरिक्रिया.

अनाग्रि परिता पापण्य  विक्रयः परिवेदनम्,

ईंधनार्थे  द्रुमच्छेदस्  त्रिहिंसौ  विजीवनम्.

मातापित्रोर  शुश्रुषा  तद्वाक्याकरणं  तथा,

गुर्वादि श्रेष्ठ विप्राणां यत्किंचिद् दुष्कृतं कृतम्.

अनृतालापान किंचित्   स्वकर्माकरणं तथा,

अहविस्करस्परित्यागो  नित्य नैमित्तिकच्युति.

अनाश्रमस्तत्वज्ञान      देवशुश्रुषाणादिकम्,

ईन्द्रियाभिरतिः स्त्रीषु नानाजातिषु या भवेत्.

ब्रह्म क्षत्रिय विटशुद्र   विधवादासी संगमः,

अभक्षणभक्षणापेय  पान  भक्षस्य निंदनम्.

कुग्रामवासः  पारुष्यं  दुर्गमो  दुर्भेगाधमः,

ग्राम कुष्टान्न दुष्टान्न फलशाकादि भक्षणम्.

नास्तिक्यं वा स्वधर्मेषु  परधर्मेषु या रतिः,

अपूज्य पूजनं पूज्य   पूजनस्य व्यतिक्रमः.

ततो ज्ञानकृतं वाधि कायिकं वाचिकं तथा,

मानसं त्रिविधं पूर्व   प्रायश्चितैः नाशितम्.

एतेषां पापनाशार्थं   षडब्दाधु पदिश्यताम्,

तथा च गुरुलघु पापा विशोधनार्थ प्रायश्चितं अहं याचे.

પછી બ્રાહ્મણ “याच्यताम्” બોલે એટલે નાળિયેર- દક્ષિણા વિષ્ણુને અર્પણ કરવાં.

સ્નાનના પ્રતિક તરીકે શરીર પર પાણી છાંટવું.

ફરીથી એ જ નાળિયેર હાથમાં લઈ તેના પર ચંદન-પુષ્પ મૂકવાં.

सत्येशाय नमस्तुभ्यं  पापाहा परमेश्वर,

मया दत्तार्घ्यदानेन प्रेत मुक्तिप्रदो भव.

આ નાળિયેર સત્યેશને અર્પણ કરવું. (સફેદ સ્થાપનમાં વચ્ચે) અને પગે લાગવું.

વચલા સ્થાપનમાં પંચદેવની પૂજા.

જનોઈ સવ્યં(ડાબે) . દરેક વખતે ચોખા વધાવવા.

ॐ ब्रह्मणे नमः ब्रह्माणं आह्वायामि स्थापयामि, विष्णवे…….विष्णुं०

रुद्राय……..रुदं०  यमाय……..यमं० सत्पुरुषाय….सत्पुरुषं०

પૂજા

ॐ ब्रह्मादि प्रेतपर्यंतेभ्य नमः सर्वोपचारार्थे चंदनं पुष्पं धुपं दीपं नैवेद्यं फलं दक्षिणां समर्पयामि.

વૃષોત્સર્ગ વિધિ–જમણા હાથ તરફ લાલ કાપડ પર ઉત્તર-દક્ષિણ ચોખાની સાત ઢગલી અને ઈશાન ખૂણામાં કળશ પર રુદ્રની મૂર્તિ- દરેક ઢગલી પર સોપારી મૂકતા જઈ ચોખા વધાવવા.

१. ॐ काल्य नमः कालीं आह्वायामि स्थापयामि.

२. कराल्यै….करालीं० ३. विकटाय…. विकटां० ४. भीषणायै….भीषणां०

५. महोत्कटायै….. महोत्कटां० ६. संहारिण्यै….संहारिणीं० ७. दुरावर्षाय…

दुरावर्षां०

ઈશાન ખૂણે-  ॐ रुद्राय नमः, रुद्रं आह्वायामि स्थापयामि.

પૂજન– ॐ रुद्र सहित सप्तप्रेत मातृकेभ्यो नमः सर्वोपचारार्थे चंदनं पुष्पं

धुपं दीपं नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् समर्पयामि.

અગ્નિ- કપુરના ટૂકડા પર ઘી મૂકી સળગાવીને હવન કુંડમાં મૂકવો.

सप्त हस्तश्चतुः शृंगः सप्त जिह्वो द्विशिर्षकः,

त्रिपाद प्रसन्न वदनः सुखासीनः शचिस्मितः.

ચંદન, પુષ્પ અને ચોખા લેવા.

ॐ प्रायश्चिते विटनामाग्नये सर्वोपचारार्थे चंदनं पुष्पं अक्षतान् समर्पयामि.

જમણા હાથ તરફ હવન કુંડની બાજુમાં દર્ભના ટુકડા પર બ્રહ્માનો એક ચટ મૂકવો.

ॐ विष्णवे नमः  એ મંત્રથી ઘી, તલ, જવની ૧૦૮ આહુતિ આપવી.

નીચેના દરેક મંત્ર વખતે પણ ઘી, તલ. જવની આહુતિ આપવી.

ॐ अग्नये नमः ईदमग्नये न मम. वायवे-ईदं० सूर्याय-ईदं० अग्निवरुणाभ्यां-ईदं०(२) अयशे-ईदं० वरुणायसवित्रेविष्णवेविश्वेभ्योदेवेभ्योमरुद्भ्योस्वर्केभ्यश्च-ईदं० प्रजापतये-ईदं०

અગ્નિ પૂજા–

ॐ मृटनाम्ने अग्नये नमः सर्वोपचारार्थे चंदनं पुष्पं धुपं दीपं नैवेद्यं कुंकुमं

अक्षतान् समर्पयामि.

હવે નાળિયેરને ચંદન, પુષ્પ, ચોખા વગેરેથી શણગારીને ડીંટું પૂર્વ દિશામાં રાખી या श्रीः स्वयम्   બોલી હોમી દેવું.

–જમણા હાથ તરફ મોટી થાળીમાં ૧૧ ચટ ઉત્તરથી શરૂ કરી ચટનું મોં પૂર્વ દિશામાં રાખી મૂકતા જવું. દરેક વખતે જવ લઈ આ ચટોને વારા ફરતી ચડાવવા.

१. ॐ विष्णुश्राद्धेक्षण उपतिष्ठताम् २. शिवश्राद्धेक्षण० ३. यम० ४. सोम०. ५. हव्यवाहन० ६. कव्यवाहन० ७. मृत्यु० ८. रुद्र० ९. पुरुष १०. प्रेत० ११. विष्णु०

પૂજન– ॐ विष्णवादि विष्णुपर्यंत तेभ्यो नमः सर्वोपचारार्थे चंदनं पुष्पं धुपं

दीपं नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् समर्पयामि.

ડાબા હાથમાં થોડા ચોખા લેવા. જમણા હાથથી બબ્બે દાણા પૂર્વથી શરૂ કરી નાખવા.

ॐ पूर्वे नारायणः पातु वारिजाक्षस्तु दक्षिणे,

प्रद्युम्न  पश्चिमे  पातु   वासुदेवोस्तथोत्तरे.

उर्ध्वे गोवर्धनो रक्षेत्  अधस्ताच्च त्रिविक्रमः.

બંને હાથ જમીન પર ચત્તા રાખવા.

श्राद्धभूमिं गयां ध्यात्वा   देवं गदाधरं तथा,

ताभ्यां चैव नमस्कारं ततः श्राद्ध समाचरेत्.

सप्तव्याधा दशारण्ये  मृगाः कालिंजिरेगिरी,

चक्रवाका  सरद्वीपे  हंसा  सरसि  मानसे.

तेऽपि जात कुरुक्षेत्रे   ब्राह्मणा वेदपारगाः,

प्रस्थिता दीर्घमध्वानं   पयं तेभ्यो वसादथ.

–પિંડદાન વખતે યજમાને દક્ષિણાભિમુખ બેસવું.

–ઈશાન ખૂણામાં દર્ભના ટૂકડા પર એક વાડકી મૂકી પાણી, દર્ભનો ટૂકડો, ચંદન, જવ, તલ નાખી દર્ભની સેર હલાવવી. તે પાણી “ॐ अपवित्रः पवित्रो૦”  એ મંત્ર બોલી પૂજાની સામગ્રી તથા શરીરે છાંટવું. પછી લોટમાંથી પિંડ બનાવતા જઈ પૂર્વથી પશ્ચિમ મૂકતા જવું.

१. ॐ विष्णवे नमः एष ते पिंडः २. शिवाय० ३. यमाय० ४. सोमराजाय० ५. हव्यवाहनाय ६. कव्यवाहनाय०  ७. मृत्यवे०  ८. रुद्राय० ९. पुरुषाय०

१०. प्रेताय० ११. विष्णवे०

પૂજન–ॐ विष्णवादि विष्णुपर्यंत तेभ्यो नमः सर्वोपचारार्थे जलं वस्त्रं

यज्ञोपवीतं चंदनं पुष्पं धुपं दीपं नैवेद्यं कुंकुमं अक्षतान् मुखवासं दक्षिणां

समर्पयामि. -ફરીથી છેલ્લે પાણી ચડાવવું.

જે કંઈ દાન કરવું હોય તે અને ફરીથી સ્નાન કરવું. ( શરીર પર પાણીના છાંટા નાખવા.)

ॐ अपवित्रઃ पवित्रो………

દશાહ શ્રાદ્ધ

જનોઈ સવ્યમ્-(ડાબી બાજુ) – યજમાને પોતાના શરીર પર પાણી છાંટવું.

ॐ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थांगतोऽपि वा,

यः  स्मरेत्पुंडरीकाक्षं  स  बाह्याभ्यंतर  शुचिः.

-ડાબા હાથમાં તલ અને દર્ભ રાખવાં. જમણા હાથે પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરી ફરતે ઘડિયાળની દિશાએ પાણી છાંટવું.

–હવે ઈશાન(North-East) ખૂણામાં દર્ભના એક ટૂકડા પર વાડકી મૂકી તેમાં પાણી ભરી ચંદન, ચોખા અને ફૂલ નાખવાં.

ॐ अपवित्रः० એ મંત્ર બોલી દર્ભની સેર વાડકીમાં ફેરવવી. જનોઈ અપસવ્ય (જમણે) કરવી. ॐ पुंडरीकाक्षाय नमः.

-વાડકીમાંનું પાણી પિતૃઓને નૈવેદ્ય ધરાવવાની રસોઈ પર છાંટવું. (આ વાડકી બાજુ પર રાખી મૂકવી.)

–દર્ભની એક સેર ઉત્તર – દક્ષિણ મૂકવી. તેના પર ૧૦ પિંડ નીચેના મંત્રો બોલી વારા ફરતી ઉત્તરથી શરૂ કરી મૂકતા જવું.

१. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय प्रथमे अहनि शिरो निष्पत्यर्थं एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

२. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय द्वितीये अहनि कर्णाक्षिमुखनासिका

निष्पत्यर्थं एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

३. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय तृतीये अहनि ग्रीवोभुजवक्षा निष्पत्यर्थं

एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

४. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय चतुर्थे अहनि उदरनाभिलिंगगुदकटिपृष्टि

निष्पत्यर्थं एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

५. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पंचमे अहनि उरुजानुजंघापादावयव

निष्पत्यर्थं एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

६. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय षष्ठे अहनि दंतरोमानखत्व निष्पत्यर्थं

एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

७. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय सप्तमे अहनि रुधिरमांसास्थिमज्जाशिरविढव

निष्पत्यर्थं एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

८. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय अष्टमे अहनि सर्वमंगपादांगुलिबलवीर्य

निष्पत्यर्थं एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

९. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय नवमे अहनि सर्वांगसंपूर्णावयव निष्पत्यर्थं

एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

१०. ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय दशमे अहनि क्षुप्तिपासावयव निष्पत्यर्थं

एष ते पिंड उपतिष्ठताम्.

બધા પિંડો પર પાણી ચડાવવું.

ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पिंडोपरि प्रत्यवने जलमद्वतं तव उपतिष्ठताम्.

–હાથ ધોવા. બધા પિંડ પર આવી જાય એટલું સુતર લેવું.

ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पिंडोपरि सूत्रं मदत्तं तव उपतिष्ठताम्.

બધા પિંડને ચંદનનો ચાંલ્લો કરવો.

ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पिंडोपरि चंदनं तव उपतिष्ठताम्.

પુષ્પં– ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पिंडोपरि पुष्पं तव उपतिष्ठताम्.

ધૂપં– ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पिंडोपरि धूपं तव उपतिष्ठताम्.

દીપં– ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पिंडोपरि दीपं तव उपतिष्ठताम्.

દ્રાક્ષાદિ નૈવેદ્યં– ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पिंडोपरि द्राक्षादि नैवेद्यं तव उपतिष्ठताम्.

પુંગીફલતાંબુલદક્ષિણાદિ– ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेताय पिंडोपरि पुंगीफलतांबुलदक्षिणादिनी तव उपतिष्ठताम्.

એક તાંબાના પાત્રમાં પાણી અને દૂધ મળી એકાદ લીટર ભરવું. તેમાં તલ, જવ, ચંદન (સર્વૌષધિ) નાખવાં. પછી નીચેનો મંત્ર બોલી પહેલા પિંડ પર એક, બીજા પર ત્રણ, ત્રીજા પર પાંચ (૪)સાત (૫)નવ (૬)અગિયાર (૭)તેર (૮)પંદર (૯)સત્તર અને દસમા પર ઓગણીસ અંજલિઓ આપવી.

ॐ काश्यप गोत्रे ……प्रेत दाहजनित तृषा उपशमनार्थे पिंडोस्योपरि एवं दुग्धतिलतोयमंजलिं मद्दत्तस्तव उपतिष्ठताम्. વધેલું પાણી પિંડો ઉપર નીચેના પાંચ શ્લોકો બોલતાં બોલતાં ધારા કરી ચડાવી દેવું.

अनादि  निधिनो  देव  शंखचक्रगदाधरः,

अक्षय्य पुंडरीकाक्ष प्रेत मम मोक्षपदो भव.

अतसी पुष्पसंकाश   पीतवास समच्युतम्,

येन नश्यंति गोविंद न तेषां विद्यते भय.

कृष्ण कृष्ण कृपालो त्वमगतीनां गतिर्भवो,

संसारार्णवमग्रानां    प्रसीद   पुरुषोत्तम.

नारायण  सूरश्रेष्ठ   लक्ष्मीकांत  वरप्रद,

अनेन तर्पणे नाथ   प्रेत मोक्षपदो भव.

हिरण्यगर्भ पुरुष व्यक्त अव्यक्त स्वरूपपणे,

अस्यातस्यमो प्रेक्षौर्थ  सुप्रीतो भव सर्वदा.

ચમચીમાં પાણી લેવું.

सुरभे त्वं जन्मातर्देवि विष्णुपदे सुस्थिताम्,

ग्रासं  गृहाण  मद्दत्तं  गोमातस्त्रातुमर्सि.

પાણી ચડાવી દેવું. ફરીથી પાણી લેવું.

ॐ काश्यप गोत्रे …….. प्रेताय दास्यमानो तव उपतिष्ठताम्.

પાણી ચડાવી દઈ ફરીથી પાણી લેવું.

ॐ काश्यप गोत्रे …….. प्रेताय क्षुत्पिपासा निवृत्त्यर्थे तव उपतिष्ठताम्.

પાણી ચડાવી દઈ ફરીથી પાણી લેવું.

ॐ काश्यप गोत्रे …….. प्रेताय स्वर्गमार्गे सुखार्थ तव उपतिष्ठताम्.

પાણી ચડાવી દઈ ફરીથી પાણી લેવું.

ॐ काश्यप गोत्रे …….. प्रेताय मोक्षमदानार्थ तव उपतिष्ठताम्.

પાણી ચડાવી દેવું. જનોઈ ડાબી બાજુ કરી ચમચીમાં પાણી લેવું.

दशाह श्राद्धं यत्न्यून अतिरिक्तं तत्सर्व भवतां ब्राह्मणात् वचनात् श्री विष्णोः प्रसादात् विधिवत् भवतु….. પાણી નીચે મૂકી દેવું. જનોઈ ફરીથી જમણી બાજુ કરી દેવી.